Матэрыял не прызначаны для асоб, маладзейшых за 18 гадоў

Як гаварыць з дзецьмі пра дарослыя стасункі, каб не траўмаваць ні іх, ні сваю псіхіку? Якія словы ўжываць і наколькі глыбока пагружацца ў тэму? Гэтыя пытанні рана ці позна паўстаюць ува ўсіх бацькоў. The Village з дапамогай экспертаў — псіхолага-сексолага, сааўтара серыі кніг «Шчырая размова пра гэта» Ганны Кацянёвай, псіхолага цэнтра «Шчаслівая сям'я» Наталлі Панфілавай і доктара-сексолага, прафесара ўніверсітэта Новая Сарбона (Sorbonne Nouvelle) Аляксандра Палеева — склаў падрабязную інструкцыю для дарослых.

У якім узросце ў дзяцей узнікаюць першыя пытанні, звязаныя з сексам, і як на іх адказваць?

Цікавасць да гэтай тэмы ўзнікае ў дзяцей даволі рана, дзесьці на мяжы трох-чатырох гадоў. Бацькі не заўсёды на яе рэагуюць, таму што яна не абавязкова выяўляецца ў форме пытання. У гэтым узросце дзіця можа як бы выпадкова дакранацца да грудзей маці ці садзіцца да папы на калені — так яно даследуе палавыя прыкметы абодвух бацькоў. Гэта не значыць, што ў сям'і расце сексуальны маньяк, проста ў дзіцяці ёсць здаровы інтарэс. Але развіваць і правакаваць яго не варта. Трэба адцягнуць дзіця, спакойна зняць яго з каленяў. Можна сказаць: «Не трэба чапаць мамчыны грудзі. Калі ты быў маленькім, мама карміла цябе сваім малаком, а цяпер ты ўжо вялікі». Не трэба рабіць з гэтага таямніцу, кажыце пра гэта нейтральна, каб не збянтэжыць.

Калі дзіця задае акрэсленае пытанне, дык адказваць на яго лепш наўпрост, каб задаволіць яго цікаўнасць, не ўбіваючыся ў залішнія падрабязнасці. Няма неабходнасці перагружаць дзіця збыткоўнымі звесткамі і апярэджваць падзеі. Шырокія звесткі ў гэтым узросце не патрэбныя, яны могуць выклікаць у дзяцей неспакой. Да таго ж калі вы пяройдзеце мяжу, то можаце пасеяць пачуццё страху ці віны, якія праявяцца ў падлеткавым узросце.

Як адказаць на пытанне дзіцяці пра тое, як яно нарадзілася?

Ва ўзросце ад трох да пяці гадоў дзеці цікавяцца тым, адкуль яны з'явіліся, як яны патрапілі да мамы ў жывот і як яна іх нараджала. Гэта натуральныя пытанні, звязаныя з пазнаннем навакольнага свету. Адказваць на іх варта шчыра і сумленна, не трэба саромецца. Калі дзіця спытала, дзе яно нарадзілася, няма сэнсу складаць казкі пра капусту, лепш сказаць праўду. Нарадзіўся ў радзільні — такога адказу будзе цалкам дастаткова. Так у дзіцяці з самага пачатку сфармуецца рэальная карціна свету.

На пытанне, адкуль дзіцятка ўзялося ў жываце, можна распавесці гісторыю пра каханне бацькоў — пра тое, як яны сустрэліся, закахаліся, цалавалі і абдымалі адно аднаго, і ў выніку ў мамчыным жываце з'явіліся клеткі, з якіх потым сфармавалася дзіцятка. Выдатна, калі дзіця бачыць у сям'і добрыя адносіны бацькоў, іх клопат і пяшчоту ў адносінах адно да аднаго. Дашкольніку не абавязкова распавядаць пра роды і секс, на гэтым этапе дастаткова паведаміць, што людзі сустракаюцца, бяруцца шлюбам, а потым у іх з'яўляюцца дзеці.

Як быць, калі дзіцяці распавялі пра секс яго аднагодкі ў дзіцячым садзе ці школе? Як адказаць на прамое пытанне пра тое, што такое секс?

Бацькам у гэтай сітуацыі важна даведацца, што менавіта дзіцяці распавялі аднагодкі, і самае галоўнае — пачуць ягоную інтэрпрэтацыю. Трэба зразумець, якое ўражанне на яго гэта зрабіла, ці не напалохала яго гэтая інфармацыя. Можна спытацца, ці ёсць у яго пытанні, і пастарацца адказаць на іх.

Калі ў дзіцяці даверныя адносіны з бацькамі і на яго пытанні, у тым ліку звязаныя з палавым выхаваннем, адказвалі далікатна і своечасова, негатыўная або скажоная інфармацыя з боку моцна не паўплывае, таму што ў яго будзе свая пазіцыя. На пытанне, што такое секс, дзецям дашкольнага і малодшага школьнага ўзросту можна сказаць, што гэта блізкая, шчыльная сувязь людзей, якія любяць адно аднаго.

Як размаўляць пра секс з дзецьмі школьнага веку?

Да такой размовы дарослым лепш падрыхтавацца і асвяжыць веды ў галіне анатоміі, каб здолець патлумачыць, што ўяўляе сабой працэс з фізіялагічнай кропкi гледжання. Дзіцяці ў сем гадоў можна расказаць пра тое, як адбываецца апладненне.

У гэтым узросце ў дзяцей з'яўляюцца розныя страхі. Калі малыя пытаюцца з цікаўнасці, то ў школьнікаў пытанні ўжо звязаныя з развагамі. Бацькам рэкамендуецца пытацца, чаму дзіця зацікавілася той ці іншай тэмай. Бывае, што дзеці перажываюць, што чамусьці не дадуць рады, зробяць нешта не так, баяцца болю. Падчас такіх размоваў лепш звяртаць увагу не на тэхнічныя моманты, а на эмацыйныя — звязаныя з адносінамі.

Што рабіць, калі дзіця заспела бацькоў, якія займаюцца сексам?

Да двух з паловай гадоў дзіця не можа гэта ўспрыняць і асэнсаваць. Калі ж бацькоў заспела больш дарослае дзіця, не трэба яго перапытваць, удакладняць, што ён бачыў і чуў, не трэба яго супакойваць. Варта паназіраць, як дзіця сябе паводзіць, ці не траўмаванае яно, адказаць на яго пытанні, калі трэба.

Можна сказаць, што гэта гульні дарослых, і дадаць, што маленькія дзеці не ходзяць на працу і не займаюцца тым, чым займаюцца бацькі. Але лепш быць асцярожнымі і пазбягаць такіх сітуацый. Для гэтага ў дзіцяці павінна быць свая прастора: наўрад ці атрымаецца нешта схаваць, калі дзіця дашкольнага ўзросту спіць у бацькоўскім ложку.

Якія праблемы, звязаныя з сексам, турбуюць падлеткаў?

У падлеткаў процьма пытанняў, звязаных з сексам. Шмат на якія з іх за бацькоў зможа адказаць адмысловая літаратура, а ў некаторых лепш разабрацца разам. Напрыклад, у падлеткаў няма ведаў, звязаных з цяжарнасцю, замест гэтага ў іх ёсць процьма небяспечных міфаў. Адзін з самых пашыраных — пра пяць дзён да і пяць дзён пасля менструацыі, калі зацяжарыць нібыта нельга. Дзяўчынкі, якія вераць у гэты міф, часта атрымліваюць непажаданую раннюю цяжарнасць.

Таму размова аб кантрацэпцыі вельмі важная. Не саромейцеся абмеркаваць першы сексуальны досвед, растлумачце наступствы неабдуманых першых сексуальных адносін. І не асуджайце і не запужвайце. Гэтая гутарка павіная не толькі даць дзіцяці інфармацыю, але і ўмацаваць вашы даверлівыя адносіны. Важна, каб з наступнымі пытаннямі дзіця прыйшло менавіта да вас.

Чытаць лекцыі пра секс падлеткам не варта, а гвалтоўна пасадзіць у крэсла і пра штосьці распавядаць — бескарысна, таму што ў гэтым узросце яны часцяком не слухаюць бацькоў. Калі ў сям'і гэтая тэма не замоўчвалася, дзіцяці ў 12 гадоў можна цалкам спакойна даць пачытаць адмысловую кнігу, энцыклапедыю, у якой напісана і пра палавае паспяванне, і аб эрагенных зонах, і пра тое, як адбываецца секс. У перыяд, калі ў дзяцей фармуюцца палавыя ролі, вызначаецца палавыя паводзіны, будзе лепш, калі хлопчыкам на іх пытанні адкажуць таты, а дзяўчынкам — мамы. Так атрымаецца ўнікнуць лішняй збянтэжанасці.

Ці трэба казаць дзецям пра гомасексуальныя адносіны?

У 12–13 гадоў падлеткам варта расказаць пра гэта і растлумачыць, што тут няма нічога асаблівага. Можна растлумачыць, што ў некаторых людзей няма поцягу да процілеглага полу, а ёсць цікавасць да свайго, але гэта такія ж пачуцці. Дзіцяці важна ведаць, што гомасексуалы заслугоўваюць такой самай павагі, як і ўсе астатнія.

Пра што трэба распавесці дзіцяці, каб яно не стала ахвярай сексуальнага гвалту?

Маленькаму дзіцяці, дашкольніку або малодшаму школьніку важна растлумачыць, што бываюць людзі, якіх варта асцерагацца. Аднак пры гэтым важна не напалохаць дзіця і не ператварыць яго ў сацыяпата, які ў кожным сустрэчным бачыць вычварэнца. Мяжа паміж татальным недаверам і такім жа даверам да людзей — вельмі тонкая. У першую чаргу дзіця трэба навучыць раіцца з сям'ёй. Калі незнаёмец нешта прапануе яму, дзіця, перш чым пагадзіцца, павінна спытаць дазволу ў сваіх бацькоў.

Як не варта абыходзіцца з дзіцём?

Не стварайце таямніцы. З гэтай тэмы не трэба рабіць сакрэту. Адкрыта адказвайце на пытанні дзяцей пра секс, але на тым узроўні, які адпавядае ўзросту дзіцяці.

Не давайце больш звестак, чым гэта неабходна. Да школьнага ўзросту не трэба ўвогуле нічога распавядаць пра тэхніку сексу. Для дзяцей слова «секс» не вельмі зразумела, лепш яго замяняць словам «адносіны».

Не саромейцеся. Вы фармуеце стаўленне дзіцяці да тэмы сексуальных адносін, і добра, калі яна абмяркоўваецца без няёмкасці.

Не запалохвайце. Лепш навучыце ацэньваць рызыкі і папярэджваць непажаданыя наступствы.

Не маніце. Калі вам здаецца, што дзіцяці рана ведаць тую ці іншую інфармацыю, лепш проста не кажыце, абмяжуйцеся даступным для разумення адказам, але не складайце гісторый пра буслоў.

Тэкст: Наталля Жданава